Ն. Ս. Օ. Տ. Տ. ՎԱԶԳԵՆ Ա ԱՄԵՆԱՅՆ ՀԱՅՈՑ ԿԱԹՈՂԻԿՈՍԻ ԽՕՍՔԸ Ս. ԷՋՄԻԱԾՆՈՒՄ ԱԼԵՔ ԵՎ ՄԱՐԻ ՄԱՆՈՒԿԵԱՆ ԳԱՆՁԱՏԱՆ ԲԱՑՄԱՆ ԱՌԻԹՈՎ
Գոհութիւն բարեաց պարգեւատու մեր Աստծուն, որ այսօր շնորհում է մեզ օրհնեալ այս պահը, Մայր Աթոռ Ս. էջմիածնի հողի վրայ բացումը կատարելու այս նոր շինութեան, որը կոչուած է դառնալու Գանձատուն հայ եկեղեցական նշխարհների եւ արուեստի գործերի։
Երջանիկ ենք, այո, որ այս շինութեան մեծանուն բարերար, Հ. Բ. Ը. Միութեան բազմավաստակ նախագահ Տիար Ալեք Մանուկեանի հետ, առաջինները եղանք մուտք գործելու այստեղ ձեր բոլորի հետ միատեղ։
Մեր լոյս հաւատքի վէմ Միածնաէջ Մայր Տաճարի կողքին, այստեղ պիտի պահպանուեն ու ցուցադրուեն մեր բազմադարեան պատմութեան մրրիկներից փրկուած գանձեր՝ սրբազան մասունքներ, ձեռագրեր, հին մատեաններ, սրբանկարներ, եկեղեցական արուեստի արծաթեայ եւ ասեղնագործ հնագոյն նմոյշներ, հայ թագաւորների դրամներ, նաեւ հայ արուեստի հին ու նոր գործեր, բոլորր անկորնչելի վկայութիւններ հայ ստեղծագործ հանճարի, հայ ոգեկանութեան։
Այս պահին Մեր մտածումը թռիչք է առնում դէպի հեռու հեռուները մեր անցեալի, երբ սաղմնաւորուեց այդ ոգեկանութիւնը, նոյն այս հողի վրայ, ուր մենք կանգնած ենք այսօր, չորրորդ դարի լուսաբացին, Քրիստոսի աւետարանի ճառագայթումով եւ ապա մէկ դար յետոյ մեր ոսկեայ դարին, երբ այդ ոգեկանութիւնը հոգի, մարմին ու կեանք զգեցաւ ու ծիածանուեց հայոց աշխարհի հորիզոնի վրայ եւ մնաց դարեր շարունակ լուսաւորող ու առաջնորդող անմար փարոս սերնդից սերունդ, մինչեւ մեր օրերը։
Մենք այսօրուաններս զաւակներն ենք ծիածանուած այդ ոգեկանութեան, որ մեր օրերին էլ մեր Եկեղեցու եւ ազգի գոյութեան իմաստն է, ապրելու նպատակը եւ իրաւունքը, ճակատագիրը ու ապագան։
Մեր գիտակցութեան մէջ յառնում են ահա լոյս կերպարները սուրբ լուսաւորիչներ՝ Գրիգոր Հայրապետի, Մեծն Սահակի եւ Մեսրոպ Եռամեծ վարդապետի, որոնց անմոռաց յիշատակին ենք նուիրում նաեւ այս նորակառոյց Տունը, որդիական երախտագիտութեամբ ու խոնարհութեամբ, ու մի անգամ եւս ուխտ ենք անում հաւատարիմ մնալու նրանց ժառանգութեան, նրանց տեսիլքներին, նրանց պատգամներին։ Զի ազգերը կ՚արժեն այնքան, ինչքան կ՚արժեն նրանց հոգեւոր գանձերը, նրանց ազգային մշակոյթը։ Առանց ազգային ոգեկանութեան եւ սեփական ինքնատիպ մշակոյթի, չկան ազգութիւններ, բառի ամբողջական իմաստով։ Եւ այս է գաղտնիքը մեր եկեղեցու եւ ժողովրդի գոյատեւման, մանաւանդ վերջին հազար տարիների ընթացքում, երբ նրանք թէեւ տեւապէս հրոյ ճարակ դարձան, մեր երկիրը ներխուժող անհոգի ուժերի սմբակների տակ եւ կորցրին գրեթէ ամէն ինչ, ու իրենց մարմինը իսկ նահատակեցին անհաւասար հերոսական մարտերում, սակայն տոկալով բոլոր այդ դաժան պայմաններին, շարունակեցին պայքարը «վասն հաւատոյ, վասն հայրենեաց, միշտ հաւատարիմ Քրիստոսի պատգամին՝ «զհոգին մի շիջուցանէք։
Հայ ժողովրդի պատմութիւնը, աշխարհի ժողովուրդների պատմութեան հորիզոնի վրայ մի դիւցազներգութիւն է յանուն ոգեկանութեան եւ յանուն հայրենեաց ազատութեան։ Նոյնիսկ 1915 թուականի ցեղասպանութիւնը չընկճեց մեր ազգի կենարար հոգին ու ազատ ապրելու կամքը։ Հայ ժողովուրդը գերեզմաններից յարութիւն առաւ «իր քաջ որդւոց սուրբ արիւնով» վերակերտեց իր նոր կեանքը, իր նոր երկիրը Սարդարապատի յաղթանակով եւ հայ Պետութեան վերականգնումով, արդի մեր մայր հայրենիքով, ապահովութեան, յարատեւ վերաշինութեան ու ազգային մշակոյթի սքանչելի ծաղկումի յաղթական երթով, հայրենիք, որ բոլոր հայերիս մխիթարութիւնն է, հպարտութիւնն ու պարծանքը։
Անցնող վաթսուն եւ աւելի տարիների ընթացքում Մայր Աթոռ Ս. էջմիածին եւս իր ուժերը մէկտեղեց, իր վէրքերը բուժեց եւ իր կարելին ի գործ ղրեց իր մասնակցութիւնը բերելու նորաստեղծ հայ Պետութեան ամրապնդման ու վերազինութեան ու ազատագրուած իր զաւակների հոգեւոր զարթօնքի գործին։ Երախտապարտ սրտով պարտաւոր ենք յիշատակել Մեզ նախորդող երեք հայրապետներին՝ Գէորգ Ե., Խորէն Ա. եւ Գէորգ Ջ. երջանկայիշատակ կաթողիկոսներին, որոնք իրենց խաչը քաջաբար վերցրած, իրենց պարտքը կատարեցին հայրենաշինութեան ու ազգային վերածննդեան առաջին չորս տասնամեակներին։
Յարգանք, լոյս եւ օրհնութիւն նրանց պայծառ յիշատակին։
Քսան եօթը տարիներ առաջ, 1955-ի աշնան, Աստուած եւ մեր Մայր Եկեղեցին կամեցան, որ մենք շարունակենք մեր նախորդների առաքելութիւնը։ Թէ ի՞նչ հնարաւոր դարձաւ իրագործել Մեր Գահակալութեան տարիներին, այդ մասին չէ որ պիտի խօսինք այստեղ։ Սակայն թոյլ տուէք միայն ասել, թէ մեր գահակալութեան շրջանի բազում շինարարական իրագործումների շարքը պսակւում է; այլսօր մի նոր իրագործումով, մի նոր կառոյցով, որ բացառիկ նշանակութիւն ունի թէ՛ իր ճարտարապետական կատարելութեամբ, թէ՛ իր ներքին բարեզարդումով եւ թէ՛ իր բովանդակութեամբ ու նպատակադրումով։
«Ալեք եւ Մարի Մանուկեան» Գանձատան կառոյցով, Մայր Հայրենիքի հողի վրայ բարձրացաւ մի նոր հայկական յուշարձան եւս, ընծայ Սուրբ Էջմիածնին, ընծայ հայ ժողովրդին, ընծայ գալիք սերունդներին։
Ցնծացէք եւ ուրախ եղէք, որ անցան վշտի դարերն հայոց, չկան այլեւս ողբ ու որբեր, չկայ այեւս սարսափը եաթաղանի։
Կայ մի հայոց երկիր, խաղաղ ու անվտանգ, որ ւ|երաշինւում է օրից օր իր զաւակների բազուկներով ու հանճարով, հայրենի բարեխնամ պետութեան հովանու ներքոյ։
Կայ ու ապրում եւ աճում է մի հայրենաբնակ ժողովուրդ, հպարտ, ինքնավստահ ու լաւատես։
Կայ ու ծաղկում է մի նոր ազգային մշակոյթ, նոր երգերով, նոր լոյսերով, նախնեաց ոգեկանութեամբ շաղախուած, նոյնպէս «արժանի գրոց յիշատակի», ինչպէս պիտի վկայէր մեր պատմահայր Խորենացին։
Յարգարժան Տիար Մանուկեան եւ ազնիւ Տիկին Մարի, Ձեր անունները կրող այս Գանձատունը Մենք նկատում ենք Ձեր սրտի պարգեւը ոչ միայն Մայր Աթոռիս, այլ եւ մեր վերածնուած հայրենիքին, յաւերժական մեր Մայր Հայաստանին։
Յանուն Մայր Աթոռ Սուրբ էջմիածնի, յանուն մեր հայրենաբնակ ժողովրդի, շնորհակալութիւն Ձեզ։
Թող Տէրր օրհնէ Ձեր կեանքն ու Ձեր ազգաշէն առաքելութիւնը եւ թող Ձեզ պարգեւի կենաց խաղաղ ու արեւոտ եւս բազում տարիներ, որպէսզի շարունակէք ուրախացնել մեր Մայր Եկեղեցին ուժողովուրդը, որոնց հարազատագոյն զաւակներն էք հանդիսանամ Ձեր պանծալի ազգանուէր իրագործումներով։
Այսօր Մեր պարտքը լրիւ կատարած չէինք լինի, եթէ Մեր երախտագիտութիւնը չյայտնէինք նաեւ մեր հանրապետութեան պատկան մարմիններին, որոնք բացառիկ հոգատարութեամբ մեզ օժանդակեցին այս կառոյցի շինարարական աշխատանքների ողջ ընթացքին, յատկապէս շինանիւթերի հայթայթման գործում։
Մեր խօսքի մէջ, քիչ վերեւ, այս շինութիւնը գնահատեցինք իբրեւ մի կառոյց, որ «բացառիկ նշանակութիւն ունի թէ՛ իր ճարտարապետական կատարելաթեամբ, թէ՛ իր ներքին բարեզարդումով եւ թէ՛ իր բովանդակաթեամբ»։ Մեր այս գնահատանքը ուղղւում է յատկապէս այն անձնաւորութեանց, որոնք իրագործեցին մեր աոաջադրանքները՝ նախ շինութեան նախագծի հեղինակ՝ շնորհալի ճարտարապետ Պաղտասար Արզումանեանին, կառուցողներ՝ Մայր Աթոռիս գլխաւոր ճարտարապետ Արծրուն Գալիկեանին, ինժիներ Մկրտիչ Ցովհաննիսեանին եւ ճարտարապետ Սեպուհ Թեքնէճեանին։ Պարտք ենք համարում Մեր շնորհակալութիւնը յայտնելու նաեւ Մայր Աթոռիս Ճարտարապետական Յանձնաժողովին, որ ընդ նախագահութեան ճարտարապետ Փրոֆ. Վարազդատ Յարութիւնեանի եւ անմիջական մասնակցութեամբը Ժող. նկարիչ Գրիգոր Խանջեանի, տեւապէս հետեւեց շինարարական աշխատանքների ընթացքին իր օգտաշատ խորհուրդներով եւ թելադրանքներով։ Մեր գնահատանքի խօսքը նաեւ այս կառոյցի վրայ աշխատող ժրաջան բանուորներին, որոնք կարգապահութեամբ ու սիրով աշխատեցին ճշմարիտ հայ մարդու սրտցաւութեամբ, եւ իր լրումին հասցրին Գանձատան կառուցումը։
Այսպիսով ահա իրականութիւն դարձաւ Մեր երազներից մէկը եւս։
Այսպիսով նոր մի ջահ եւս վառուեց Սուրբ Լուսաւորչի Տանը մէջ։
Այսպիսով, մի նոր լոյս եւս սկսեց ճառագայթել Երեւանի լոյսերի կողքին։
Ողջոյն «Ալեք եւ Մարի Մանուկեան» նորակառոյց Գանձատան։ Թող բարին Աստուած օրհնի այս Տունը եւ պահպանի նրան անփորձ ու անսասան, միշտ լուսառատ, միշտ պայծառ ի վայելումն ագգիս Հայոց։